|
بعضی ها آثا ر او را بیش از پانصد اثر ذکر کرده اندکه مبالغه آمیز است اما انچه مقبول قبول است و فعلا در دست رس است صد و چهارده رساله منثور است که به تعداد سور قرآن و درباره ی مختلف تصوف و مراحل سیر و سلوک و ارشاد مریدان است .
رساله های منثور حضرت شاه ولی :
1. شرح فص الاول من فصوص الحکم : که با بیت زیر پایان می یابد
بنده سید را کجا داند تمام قدر او حق می شناسد و السلام
2. برزخیه(برازخ) : در شرح اصظلاحات تصوف و عرفان
3. مکاشفات : مسایل گوناگون فلسفی و عرفانی
4. منشآت : درباره ی نشاه ی اساس
نشاه ی انسان اگر خواهی که در آن بی گمان منشآت ما بخوان و نشاه ی انسان بدان
5. نفسیه (معرفت نفس ) : دربارهی نفس اماره ؛ لوامه و مطمینه
6. رساله ها : درباره ی معانی عرفانی در ذیل عنور مکرر ها
7. مهدیه : در مورد ظهور حضرت مهدی علیه السلام
8. در تحقیق معنی ولایت ( بیان حقیقت محمدیه ) : درباره ی نبوت ؛ولایت؛ نبی و ولی
9. مراتب( ولایت و نبوت ) : درباره نبوت و ولایت
10. تحقیقات : درباره توحید و وجود مطلق و هویت الهی و قضا و قدر
11. فی تحقیق معنی الجنات : درباره اقسام حیات که به عربی است
12. اصول : مشتمل بر 29 اصل مجزا می باشد و در باب وجود و مراتب آن نوشته شده است
13. فی شرح فصوص الحکم : که به خواهش یکی از میدان نوشته شده است
14. مجمع الاسرار : درباره بیان اسرار تصوف و عرفان
15. اسرار العبادات ( منهاج المسلمین ) : درباره عبادات از قبیل نماز و اقسام و شرایط آن و زکات و صدقات و اسرار روزه نوشته شده است و فصل آخر آن در باب زیارت قبر حضرت رسول (ص) می باشد.
16. فی اسرار الحروف
17. سوال و جواب : در پاسخ سوالات یکی از پادشاهان معاصر شاه ولی نوشته شده است
18. رساله سلوک : در بیان مراتب سلوک و شرایط رسیدن به حق که مشتمل بر ده اصل است
19. کشف الاسرار: مضوع علم توحید
20. نوریه: درباره ی نور و مراتب ظهور
21. بیان اقطاب(قطبیه)
22. محبت نامه
23 . معارف(معرفت کبیر) : در باب معرفت حق و نفس و حایق عرفانی
24. تفسر لا اله الا الله : که به ان جاروبیه هم می گویند . در پایان به مصول خود به عالم یقین و به عظمت معنوی خود اشاره کرده است .
چون همه اوست غیر او خود نیست گفته ام لا الــــــه الا الله
لا جــــــــرم سیــــــــــد وجود خودم نعمت اللهم ز خود آگاهم
و در پایان اورده است :
چون که سالک محو شد در ذکر خویش
لا و الا هر دو بر خیزد ز پیش
25. شرح فاتحه الکتاب
26. در نصیحت سید نور الله : که نوه شاه می باشد
27. شرح سوره ی اخلاص
28. حوراییه : شرح رباعی زیر که منسوب به ابوسعید ابوالخیر است
حورا به نظاره نگارم صف زد رضوان ز تعجب کف خود بر کف زد
آن خال سیه بر آن رخان مطرب زد ابدال ز بیم چنگ در مصحف زد
29. در نصیحت سید خلیل الله : که شامل سیزده نصیحت است که به تنها فرزندش نوشته است .
30. در تحقیق مراتب الهیه: در بیان مراتب الهی به روش اهل سنت و جماعت نوشته شده است .
31. رساله خلوت : آداب خلوت و ریاضت
32. رساله خلقیه : در آن از عقیده مذهبی فرقه های مختلف از قبیل معتزله ؛ اشاعره و اهل سنت و جماعت درباره خلق اشیا آمده است .
33. در بیان حروف اصلیه
34. رساله احدیه : در ان درباره عین اول ( نور محمدی (ص) ) و اعیان عین ( مرتبه واحدیه ) عین اعیان
(مرتبه واحدیه ) سخن گفته است .
35. در بیان مقامات القلوب : در تفسیر و شرح سخن (ابو الحسین) نوری از عرفای قرن سوم به عربی نوشته شده .
36. تحقیق الایمان : همان رساله منظوم ایمانیه می باشد .
37. رساله در بیان اشارات فاتحه الکتاب
سر غیب و خضور اگر دانی حافظی فاته چنین خوانی
نیک دریاب این سخن به تمام تا بیابی مراد خود و سلام
38. رساله منظومه در نصیحت
39 . رساله بلوغیه : در جواب مسایلی درباره فرق بلوغ کمال و کمال بلوغ نوشته شده .
40. رساله نفسیه ( روحیه ) : درباره روح و نفس است و در ان به سخنهای از ابن راوندی ؛ جالینوس و غزالی اشاره شده .
41. رساله در تعریف روح انسانی
42. رساله وجهیه ( روح اعظم )
43. رساله در بیان خلیفه : درباره خلافت انسان از حق تعالی
44. رساله کلمه قدسیه ( موت و حیات ) : درباره روح و حیات و موت می باشد .
45. رساله توحید
46 . رساله تعریفات : در تعریف اصطلاحات تصوف می باشد
47. رساله مراتب ( مراتب رند ) : در آن آمده است :
سخن از ذوق رند می گویم رند مستی خوش همی جویم
بلکه رند خوشی اگر جویی نعمت الله بجو که من اویم ....
48. رساله در بیان معانی حروف
49.رساله ذوقیه : از شراب اهل جنت و انهار اربعه سخن گفته است .
50. رساله شرح سوال کمیلبن زیاد : که در مورد سوال کمیل از حضرت علی (ع) درباره حقیقت و جواب ایشان می باشد و در پایان ....
این رساله یادگار است از امام سیدی شرحش نموده والسلام
51. رساله ی عینیه : از مفاتیح الغیب و حضرات خمسه ی الهیه و احدیت جمع و عین ثانبه محمدیه سخن گفته
52. رساله در تحقیق وجود
53. رساله ی نصیحت نامه ی خلیفه الله فی ارضه : ظاهرا در نصیحت احمد شاه ولی بهمنی نوشته شده .
54. رساله ی نسبت خرقه : درباره ی نسبت خرقه و بیان سلسله مشایخ خود نوشته .
55. رساله ی نکات : درباره شرح کلمات اهل تصوف می باشد .
56 .رساله ی توکل : درباره ی توکل که از عالیترین مقامات طریقت است که در آن سخنهای از عرفا از قبیل جنید؛ منصور حلاج ؛ با یزید ؛ خواجه عبدالله انصاری و دیگران نقل شده است و در آ ن آمده :
هر کس توکل به خدا کرد چو ما ایمن بود از دردسر هر دو سرا
57. رساله ی در تحقیق تسبیح
58. ایضا رساله نکات ( حبه و نکات ) : درباره ی حواس ظاهری و باطنی می باشد و در آن آمده :
حسن ظاهر پنچ آمد حسن باطن نیز پنچ این دو پنچ ار بر کمال است بهتر است از پنچ گنج
59. رساله ی ایجادیه معروف به بیان خودش
60. رساله ی بیان نفس ( بیان موجود و معدوم )
61. رسالهی برازخ : درباره ی نور و ظلمت و مراتب آنها و عالم خیالو مثال و مبشرات و رویای صالحه و تعبیر خواب می باشد .
62. رساله ی خیالیه : که به خواهش یکی از موبدان شاه ولی نوشته شده .
63. رساله ی بیان سر توحید ( نکات )
64. رساله ی ذوقیه : درباره ی حقیقت محمدیه و حقیقت انسانیه و اسما و صفات الهی و اسم جامع و اسم اعظم و تایید الهی و ولایت عامه و خاصه و .....نوشته شده .
65. رساله ی رموز : در بیان اسرار و رموز عرفان
66. رساله ی فیوضات
67. رساله ی مجمع اللطایف : در بیان اصطلاحات و معانی عرفانی می باشد
68. رساله ی مخزن الاسرار: در پاسخ به یکی از مریدان درباره ی تفاوت وحی و حدیث قسی نوشته شده .
69. رساله ی وجودیه
70. رساله ی الهامیه : از وحی و الهام و تفاوت آنها سخن گفته .
71. رساله ی بیان مراتب حروف
72. رساله ی انعامات
73. رساله ی هدایه : در آن از نفس روحانی و سر حکمت موجودات عینیه و ... سخن گفته .
74. رساله ی فقریه : در شرح احادیث نبوی (ص) در مورد فقر می باشد .
75. رساله ی ارشاد الطالبین ( نفسیه )
76. رساله ی لوایح ( نور و حجاب )
77. رساله ی اصطلاحات الصوفیه : در ترجمه اصطلاحات شیخ کمال الدین عبدالرزاق کاشانی است که در رفع مشکلات و حل معظلات اشعار و آثار صوفیه تاثیر بسزایی دارد که هنوز هم در بین عرفا حایز اهمیت است .
78. رساله ی عینیه ( عیون )
79. رسالهی جواهر در ترجمه نقوش فصوص الحکم
80. رساله ی فی تحقیق الوجود : که به عربی است .
81. رساله ی وجودیه
82. رساله ی شرح ابیات فصوص الحکم : که به خواهش یکی از مریدان نوشته شده .
83. رساله ی نفسیه : در جواب سوال یکی از طالبان نوشته شده
84. رساله ی تاجنامه : ابتدای آن به این صورت است :
الحمد لله علی کل حال و الصلوه و السلام علی نبیه محمد و وصیه و اولادی علی احسن المقال
تاج سر عارفان اگاه فرزند رسول نعمت الله
علیه الرحمه می فرماید : بدان ای عزیز که تاج دوازده ترک است و دوازده طلب فی المثل .چنانچه دوازده برج است در آفاق ؛ دوازده در نفس است - درویش می باید که در هر ترک ؛ ترک یک فعل قبیح کند و طلب یک فعل احسن نماید .....و نقطه ی تا , تاج اشاره به قرص شمس و قمر است . شمس اشاره به حضرت محمد (ص) است و قمر اشاره به حضرت شاه ولایت علی (ع) و دوازده ترک اشاره به ایمه اولاد پیغمبر است علیهم السلام ....
ای که می پوشی لباس اهل دل یک ره بــــــدان
کز ره معنی ده و دو ترک دارد تــــــــــــــاج شاه
ترک بخل و ترک بغض و ترک قهر و ترک کین
ترک خودبینی و ترک عجب کن بــــــــــی اشتباه
ترک نخوت, ترک شهـــــوت , ترک آزار کسان
ترک خود , پس ترک خواب و ترک افعـــال تباه
نقطه را اثبات بر علم است و اسرار نهــــــــان
پس الف دال است بر ذات خـــــدای نیــک خواه
راه سید جو طریق نعمت اللـــــــه نیستــی است
رهــــــــــــــبروی باید که آید بر طریق شــاهراه
این رساله به این شکل پایان می یابد :
یافت از سر عشق آگاهی هر که او گشت نعمت اللهی
85. رساله ی اصول خمسه : از ذات و اسما و شیون الهی و قضا و قدر و مفاتیح الغیب سخن گفته است .
86. رساله ی جواب بعضی سوالات : در پاسخ بعضی از مسایل عرفانی و فلسفی نوشته شده .
87. رساله ی شرح لمعات : در شرح لمعات شیخ فخرالدین ابراهیم بن شهریار عراقی نوشته شده.
88. رساله ی نوریه جامع الانوار و مجمع الاسرار
89.رساله ی شرح فص اول از فصوص الحکم
90. رساله ی شهودیه
91. رساله ی بیان ایجاد عالم و حروف و منازل
92. رساله ی در بیان مراتب : در بیان مراتب الهیه تدوین شده
93. رساله ی سوال و جواب حکیم ترمذی :
سوال از سر ذوق است جواب از سر ذوق باید گفت
حـــــکیم ار آورد گوهــر حکیــــــمانــه باید سفت
94. رساله در تفسیر شعر ابوسعید ابو الخیر
95. رساله ی ادب : ادب و اقسام آن
به مسجد چون در ایی عارفانه عبــــادت کن عبــــادت بندگانه
96. رساله ی بیان حقیقت محمدیه (ص)
97. رساله ی جامع اللطایف
98. رساله ی حوراییه : که در شرح رباعی منسوب به ابو سعید ابوالخیر نوشته شده .
99. ایضا رسالهی حوراییه : که در بیان معراج رسول اکرم (ص) نوشته شده که مثنوی زیر در آن آمده است :
چون رسول خدا به حـــــــــکم خدا عزم فرمود تا به دار بقــــــــــــــا
حوریـــــــــان صف زدند بر گردش گـــــرد او بود گــــــــرد بر گردش
علمش آمد که یــــــــــار غار توام عمل آمـــد کـــــــه دوستدار توام
اعتقاد آمد و جمالـــــــــــــی خوش حال آمد چه حال حالـــــــی خوش
جلــــــــــــــــوه کرده مقام او او را ره نمـــــــود کــــــــــلام او او را
روح پیغمبران به استقبــــــــــــــال آمــــده از برای عز و کمــــــال
رحمت حق نزول فرمــــــــــــــــوده عذر امـــــــــت قبول فرمــــــوده
اول صبح و عاقبت محـــــــــــــمود بـــه سلامت عزیمتی فرمــــــود
جان پاکش ز تن عزیمت کـــــــــرد حس و رو حش روان هزیمت کرد
رفت رضوان ز روضه کف بر کف زده خال سیه بدو مــــــــــــــــطرف
جنت اراسته کـــــــــــــــه شاه آمد مــــــــــــــــــــظهر حضرت اله آمد
جمع یاران چو آنــــــــــچنان دیدند غـــــــــــــــم دین داشتند و ترسیدند
کــــــــــــــــــــه مبادا این خلل یابد دشمنــــــــــــــــــــی از میانه بشتابد
رفتن او مثل به خواب زدنــــــــــد چنگ در ســــــــــــــــنت و کناب زدند
نیک دریال ان سخن به تمـــــــام تـــــــــــــــا بیابی مراد خود و السلام
100. رساله ی توحید
101. رساله ی امانات
102. رساله ی نکات : در بیان معرفت حق تعالی و نبوت و ولایت و رجحان ولایت بر نبوت نوشته شده .
103. رساله در بیان اسم اعظم : که شعر زیر در آن آمده :
به شنبه روز خوش باشد همه کار
ولیـــــــــکن صید کردن از همه به
به یک شنبه بنا آغاز می کن
وگـــــــر عزم سفر داری دوشنبـــه
سه شنبه قصد می کن با حجامت
به ریش از مرحمت مرهم همی نه
اگر داری هوای بی شرب شربت
چهارشنبه بخور وز رنـج واره
به پنچشنبه مراد خویش می خواه
ز هر بابی که خواهی از مه و که
در آدینه اگر یابی عروسی
بکن تزویج و دارد خویش میده
کـه غیر انبیا و اولیا کس
نداند سر این علم از که و مه
104.رسالهْ معرفت ( صغیر )
105.رساله در بیان خِلّت خلیل الله
106.رساله دربارهْ قرآن: که به عربی است
107. رساله در تفسیر آیه هوالاول و الاخر
108. رساله در بیان حمد: که به خواهش یکی از مریدان در بیان حمد نوشته شده است .
109. رسالهْ نوریّه در تفسیر آیه « الله نور السّوات و الارض » که به عربی می باشد .
110. رسالهْ در بیان فضایل صحابه ( خلفاء اربعه و اهل بیت رسول (ص) )
111. رسالهْ ذوقیّه ( ذوق )
112. رسالهْ نصیحت مریدان : که برای مریدان ترکستانی خود نوشته اند و از کرمان برای آنان فرستاده اند.
113. رسالهْ عین
114. رسالهْ تحقیق الایمان : این رساله به تحقیق اصول و مراتب و ارکان ایمان پرداخته و عقاید فرقه های مختلف اسلامی از قبیل کرّامیّه , معتزله , امامیّه , و شافیه و حنفیّه و خوارج را نقل کرده است .
115. رسالهْ تحقیق الاسلام
116. رسالهْ سجدات : این رساله در باب سجدات قرآن مجید است و در آن جمعا به 15 آیّه سجده اشاره کرده است .
«حق»
این آثاری بود که از شاه ولی در تذکره ها آمده است و همچنین نسخه های خطی آنها موجود می باشد .که این اثار را باید جزو کتب علمی تصوف بشمار اورد چون متکی بر دلایل و برهان و همچنین مستند به آیّه و حدیث می باشند .
**********************
اثار منظوم
دیوان اشعار : مهمترین اثر منظوم شاه ولی دیوان اشعار او است که دارای دوازده هزار بیت مشتمل بر غزلیات , قصاید , مثنویات , ربلعیات و مقطّات و مفردات میباشد .
منظومهْ فی تحقیق الایمان : بالغ بر 41 بیت است که از نوع مثنوی است و در آن درباره ارکان ایمان و اسلام به روش اهل سنت سخن گفته است که از سادگی خاصی برخوردارست .
رسالهْ نصایح منظومه : نصیحت نامه ای است منظوم از نوع مثنوی که در آن به یگانه فرزندش , سید خلیل اله در مورد حقایق مذهبی و معانی عرفانی و وحدت وجود نصیحتهای کرده است .
ارواح شاه نعمت الله : از رساله های است که به او نسبت می دهند و در آن در مورد بقای روح پس از مرگ و احوال ارواح پاک و ناپاک سخن گشته شده است .
خوابنامه : از رساله های منصوب به او که درباره تعبیر خواب است و با این ابیات شروع می شود :
بدان کاین نسخه در تعبیر خواب است
هر آن تعبیر مشکل را جواب است
«حق»
از خصوصیات آثار منظوم شاه ولی وجود تکرار و مفاهیم تکراری در آنهاست تا بدانجا که خود نیز به آن اعتراف دارد .
پــُر بود تکــــــــــرار در گفتـــــار مــــــا
تو خوش بشنو که تکراری خوش است
منبع : http://elhamnameh.persianblog.com/#3676013 | 
فهرست مطالب
